İhbar tazminatı, belirsiz süreli iş sözleşmesini kanundaki bildirim süresine uymadan ve haklı bir neden bulunmadan sona erdiren tarafın diğer tarafa ödemesi gereken tazminattır. Bu nedenle yalnız işverenin çalışana yaptığı bir ödeme değildir; koşulları oluştuğunda bildirim vermeden ayrılan işçi de işverene karşı sorumlu olabilir.
İhbar süresi kaç haftadır?
4857 sayılı İş Kanunu’nun 17. maddesi, bildirim süresini işçinin aynı işverendeki kıdemine göre belirler. Kanundaki süreler asgaridir ve sözleşmeyle artırılabilir.
| Çalışma süresi | Bildirim süresi | Hesaba esas gün |
|---|---|---|
| 6 aydan az | 2 hafta | 14 gün |
| 6 ay–1,5 yıl | 4 hafta | 28 gün |
| 1,5–3 yıl | 6 hafta | 42 gün |
| 3 yıldan fazla | 8 hafta | 56 gün |
İş Kanunu md. 17: “Bildirim şartına uymayan taraf, bildirim süresine ilişkin ücret tutarında tazminat ödemek zorundadır.”
Hangi durumlarda ihbar tazminatı doğmaz?
- Belirli süreli sözleşmenin kararlaştırılan sürenin sonunda kendiliğinden sona ermesi
- Taraflardan birinin kanundaki haklı nedenle derhal fesih hakkını usulüne uygun kullanması
- Geçerli bir deneme kaydı bulunan sözleşmenin deneme süresi içinde sona erdirilmesi
- Bildirim süresinin eksiksiz kullandırılması
- Tarafların karşılıklı anlaşmayla sözleşmeyi sona erdirmesi; anlaşma hükümleri ayrıca değerlendirilir
Kıdem tazminatındaki bir yıllık çalışma şartı ihbar tazminatında yoktur. Kısa süreli çalışmada da belirsiz süreli sözleşme ve diğer koşullar varsa iki haftalık bildirim yükümlülüğü gündeme gelebilir.
İhbar tazminatı nasıl hesaplanır?
Hesaplamada çıplak maaş yerine para ve para ile ölçülebilen düzenli menfaatlerin eklendiği giydirilmiş brüt ücret esas alınır. Aylık tutar 30’a bölünerek günlük ücret bulunur; günlük ücret, kıdeme karşılık gelen bildirim günüyle çarpılır.
| Adım | Formül |
|---|---|
| Giydirilmiş aylık brüt ücret | Brüt maaş + düzenli yan hakların aylık karşılığı |
| Giydirilmiş günlük brüt ücret | Giydirilmiş aylık brüt ücret ÷ 30 |
| Brüt ihbar tazminatı | Günlük giydirilmiş brüt ücret × bildirim günü |
Örnek ihbar tazminatı hesabı
Aynı işverende 2 yıldır çalışan ve aylık giydirilmiş brüt ücreti 45.000 TL olan bir çalışanın bildirim süresi 6 hafta, yani 42 gündür. Bildirim süresi kullandırılmadan yapılan ve haklı nedene dayanmayan fesihte brüt hesap şöyledir:
| Kalem | Hesap | Tutar |
|---|---|---|
| Günlük giydirilmiş ücret | 45.000 ÷ 30 | 1.500,00 TL |
| Bildirim süresi | 6 × 7 | 42 gün |
| Brüt ihbar tazminatı | 1.500 × 42 | 63.000,00 TL |
İhbar tazminatında vergi ve SGK uygulaması
İhbar tazminatı gelir vergisi ve damga vergisine tabidir. Net ödeme hesaplanırken çalışanın ilgili aydaki kümülatif gelir vergisi matrahı ve geçerli vergi dilimi dikkate alınmalıdır. SGK, iş sözleşmesi sona erdikten sonra tazminat olarak ödenen ihbar tutarının ücret niteliğinde olmadığını ve prime esas kazanca dahil edilmeyeceğini açıklamaktadır.
Bildirim süresinin çalışılarak geçirilmesi farklıdır: iş ilişkisi sürdüğü için bu dönemde ödenen normal ücret prime ve vergiye tabidir. Bordroda “ihbar tazminatı” ile “bildirim süresi ücreti” aynı kalem gibi değerlendirilmemelidir.
Uygulamada dikkat edilmesi gerekenler
- Sözleşmenin belirli veya belirsiz süreli olduğunu kontrol edin.
- Fesih bildirimini ve gerekçesini yazılı belgeleyin.
- Kıdem aralığına uygun bildirim süresini eksiksiz uygulayın; süre bölünemez.
- Düzenli yemek, yol ve prim gibi yan hakları giydirilmiş ücrete dahil edin.
- Net tutarı çalışanın kümülatif vergi matrahına göre hesaplayın.
Resmî kaynaklar
- Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı — 4857 sayılı İş Kanunu
- Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı — ihbar tazminatı SSS
- Sosyal Güvenlik Kurumu — ihbar tazminatının prime esas kazanç karşısındaki durumu
- Gelir İdaresi Başkanlığı — tazminat ödemelerinin vergilendirilmesine ilişkin tebliğ
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Sözleşme hükümleri, fesih şekli ve çalışanın vergi matrahı sonucu değiştirebilir; somut işlem için uzman görüşü alınmalıdır.